Εμμηνόπαυση: Νέες διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων

Λίγες εβδομάδες μετά την Παγκόσμια Ημέρα Εμμηνόπαυσης, που τιμάται κάθε χρόνο στις 18 Οκτωβρίου, η υγεία και η ποιότητα ζωής των γυναικών έρχονται και πάλι στο προσκήνιο, με αφορμή τις νέες κατευθυντήριες οδηγίες του American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) για την αντιμετώπιση των εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στο τεύχος Νοεμβρίου 2026 του επιστημονικού περιοδικού Obstetrics & Gynecology.

Όπως εξηγεί η Σοφία Καλανταρίδου, Καθηγήτρια Μαιευτικής και Γυναικολογίας του ΕΚΠΑ, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Οικογενειακού Προγραμματισμού, Αντισύλληψης και Αναπαραγωγικής Υγείας και Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης, οι νέες οδηγίες αναδεικνύουν τη σημασία της εξατομικευμένης αντιμετώπισης των συμπτωμάτων, όπως οι εξάψεις, οι νυχτερινές εφιδρώσεις, οι διαταραχές του ύπνου και της διάθεσης, που συχνά επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα των γυναικών.

Μια φυσιολογική μετάβαση με σημαντικές προκλήσεις

Η εμμηνόπαυση αποτελεί μια φυσιολογική φάση στη ζωή κάθε γυναίκας. Με την αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης, οι γυναίκες μπορεί πλέον να περνούν περισσότερο από το 1/3 της ζωής τους μετά την εμμηνόπαυση. Κατά την περίοδο αυτή, οι ορμονικές διακυμάνσεις προκαλούν μια σειρά από σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα, όπως εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, χρόνια κόπωση, διαταραχές ύπνου, εναλλαγές της διάθεσης και δυσκολία στη συγκέντρωση. Παράλληλα, προβλήματα υγείας, όπως το ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης, η οστεοπόρωση, η σεξουαλική δυσλειτουργία, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, εμφανίζονται συχνότερα κατά τη συγκεκριμένη περίοδο της ζωής.

Η εμμηνόπαυση παρατηρείται φυσιολογικά γύρω στην ηλικία των 50-51 ετών. Ωστόσο, σε περίπου 12% των γυναικών εμφανίζεται πριν από την ηλικία των 45 ετών, ενώ σε ποσοστό περίπου 3,5% παρατηρείται πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια, πριν από την ηλικία των 40 ετών.

Περισσότερες από ένα δισεκατομμύριο γυναίκες παγκοσμίως είναι σήμερα άνω των 50 ετών και ένα σημαντικό ποσοστό αντιμετωπίζει έντονα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα. Παρ' όλα αυτά, η εμμηνόπαυση εξακολουθεί να αποτελεί θέμα ταμπού, με πολλές γυναίκες να υποφέρουν σιωπηλά, χωρίς να αναζητούν την κατάλληλη βοήθεια.

Νέα δεδομένα για τη θεραπευτική αντιμετώπιση

Η ανάγκη για ουσιαστικότερη αντιμετώπιση των εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων αναγνωρίζεται πλέον ολοένα περισσότερο σε διεθνές επίπεδο.

Χαρακτηριστική είναι η εξέλιξη του Νοεμβρίου 2025, όταν ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) ανακοίνωσε την απόφασή του να προχωρήσει στην αφαίρεση ορισμένων προειδοποιήσεων υψηλής σοβαρότητας (boxed warnings) από την επισήμανση συγκεκριμένων σκευασμάτων ορμονικής θεραπείας για την εμμηνόπαυση. Οι προειδοποιήσεις αυτές αφορούσαν, μεταξύ άλλων, καρδιαγγειακούς κινδύνους, τον καρκίνο του μαστού και την άνοια και είχε επιβληθεί να αναγράφεται στα ορμονικά σκευάσματα από το έτος 2003.

Η εξέλιξη αυτή αντανακλά την ανάγκη επανεξέτασης των επιστημονικών δεδομένων και εξατομικευμένης αξιολόγησης των οφελών και των κινδύνων της ορμονικής θεραπείας. Στις ΗΠΑ ήδη ανακοινώθηκε η δημιουργία ενός νέου ερευνητικού ινστιτούτου (Women’s Health Division within the National Institutes of Health) με σκοπό την προώθηση της έρευνας για την υγεία των γυναικών σε όλα τα στάδια της ζωής τους, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην εμμηνόπαυση.  Σύμφωνα με τις νέες κατευθυντήριες οδηγίες του ACOG, η αντιμετώπιση των εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων πρέπει να βασίζεται στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε γυναίκας, λαμβάνοντας υπόψη τις ενδείξεις, τις αντενδείξεις και το ατομικό ιατρικό ιστορικό της.

Οι διαθέσιμες επιλογές περιλαμβάνουν τόσο ορμονικές όσο και μη ορμονικές θεραπείες, με στόχο την αποτελεσματική αντιμετώπιση των εξάψεων, των νυχτερινών εφιδρώσεων, των διαταραχών του ύπνου και της διάθεσης.Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στις μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, η σωματική άσκηση και η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής, στον οποίο περιλαμβάνεται και η ισορροπημένη διατροφή.

Η σημασία του ανοιχτού διαλόγου

Όπως επισημαίνει η καθηγήτρια Σοφία Καλανταρίδου, κάθε γυναίκα που διανύει τη μετάβαση από την αναπαραγωγική ηλικία στην εμμηνόπαυση, πρέπει να έχει τη δυνατότητα να αναζητά και να λαμβάνει την υποστήριξη που χρειάζεται, μέσα από κατάλληλες φαρμακευτικές και μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις. Η ουσιαστικότερη αλλαγή ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στην εξέλιξη των θεραπευτικών επιλογών, αλλά αφορά και την καλλιέργεια μιας κουλτούρας ανοιχτού διαλόγου, ενημέρωσης και κατανόησης. Η εμμηνόπαυση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια περίοδος κατά την οποία οι γυναίκες οφείλουν να υπομένουν σιωπηλά συμπτώματα που επηρεάζουν την καθημερινότητα και την ευημερία τους. Η σημασία της ολοκληρωμένης προσέγγισης της γυναικείας υγείας είχε βρεθεί στο επίκεντρο και της δορυφορικής ομιλίας της καθηγήτριας Σοφίας Καλανταρίδου, στο πλαίσιο του 11ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης, με την υποστήριξη της InterMed, με θέμα τα νεότερα δεδομένα σχετικά με τη χρήση της τιβολόνης στη θεραπεία των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης.