Ατοπική δερματίτιδα: Νέα δεδομένα για την επίδραση του ήλιου

Σημαντική είναι η αλλαγή της επιδημιολογικής πορείας του εκζέματος που έχει επιφέρει η κλιματική αλλαγή και οι καταγραφές ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών. Παραδοσιακά, το καλοκαίρι θεωρούνταν εποχή ύφεσης για τους ασθενείς, λόγω της ευεργετικής δράσης της υπεριώδους ακτινοβολίας. Ωστόσο, πρόσφατα κλινικά δεδομένα ανατρέπουν τα δεδομένα, αναδεικνύοντας κατακόρυφη αύξηση των εξάρσεων του εκζέματος. Η κατανόηση αυτών των νέων περιβαλλοντικών συνθηκών και δεδομένων είναι πλέον απαραίτητη, ώστε οι ασθενείς να προσαρμόσουν την καθημερινή φροντίδα του δέρματός τους για να ελέγξουν αποτελεσματικά τα συμπτώματα της πάθησης το καλοκαίρι.

Φωτοεπιδεινούμενη ατοπική δερματίτιδα σε >16% των ασθενών

Παρότι που η πλειονότητα των ασθενών ωφελείται από την έκθεση στον ήλιο και τεχνητές πηγές UVR χρησιμοποιούνται θεραπευτικά, σε ένα ποσοστό ασθενών με ατοπική δερματίτιδα, που μπορεί να φτάνει το 16% ή να το ξεπερνά, η πάθηση επιδεινώνεται ή προκαλείται από την έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία (UVR). Πρόκειται ακόμα για έναν ελάχιστα κατανοητό υπότυπο της πάθησης που δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Γνωρίζουμε ότι μπορεί να εμφανιστεί σε άτομα ανεξαρτήτως ηλικίας, εθνικότητας ή φωτότυπου, επιφέροντας σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας ζωής τους. Η έναρξη της ατοπικής δερματίτιδας τοποθετείται συνήθως στην παιδική ηλικία, ενώ η φωτοευαισθησία αναπτύσσεται μεταγενέστερα (διάμεση ηλικία: 37 έτη). Οι πάσχοντες, που είναι κυρίως γυναίκες, έχουν ευαισθησία κυρίως στο φάσμα UV-A, και δευτερευόντως στα UV-B και VIS. Λόγω της συστηματικής φωτοπροστασίας, η υποβιταμίνωση D είναι εξαιρετικά συχνή.

Αν και η ατοπική δερματίτιδα μπορεί να είναι κληρονομική, αυτό δεν φαίνεται να ισχύει για το φωτοεπιδεινούμενο έκζεμα. Οι πάσχοντες αντιλαμβάνονται την ύπαρξη του συγκεκριμένου υποτύπου από την επιδείνωση των συμπτωμάτων την άνοιξη και το καλοκαίρι αλλά και από την απουσία συμπτωμάτων σε περιοχές του σώματος που προστατεύονται από το ηλιακό φως, όπως κάτω από τα λουράκια ρολογιών ή τα ρούχα.

Οι βιολογικοί μηχανισμοί «πίσω» από την επίδραση του ήλιου

Η ηλιακή έκθεση και οι υψηλές θερμοκρασίες δύνανται να επιδεινώσουν το έκζεμα μέσω συγκεκριμένων βιολογικών μηχανισμών με εμφανείς εξάρσεις από μερικά λεπτά έως ημέρες μετά την έκθεση. Αρχικά, η προκαλούμενη δερματική ξηρότητα αυξάνει την ευπάθεια στις ακτίνες UV, εντείνοντας τον κίνδυνο ηλιακού εγκαύματος, το οποίο, κατά την Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας, προκαλεί μόνιμες βλάβες και αυξάνει την πιθανότητα καρκινογένεσης. Επιπλέον, η θερμότητα και η εφίδρωση επιτείνει τον κνησμό, οδηγώντας σε επαναλαμβανόμενο ξύσιμο που διασπά τον δερματικό φραγμό και ευνοεί τις επιμολύνσεις. Η ευαισθησία αυτή ενδέχεται να ενισχυθεί και από τη λήψη συγκεκριμένων φαρμακευτικών σκευασμάτων.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Σε τοπικό επίπεδο, η φλεγμονή και ο κνησμός ελέγχονται με τη φειδωλή χρήση κορτικοστεροειδών ή εναλλακτικά με αναστολείς καλσινευρίνης, ενώ η εφαρμογή μαλακτικών κρεμών είναι απαραίτητη για την αποκατάσταση της δερματικής ξηρότητας. Σε σοβαρές ή ανθεκτικές εξάρσεις, επιστρατεύονται ανοσοτροποποιητικά δισκία ή ενέσιμες βιολογικές θεραπείες, κατόπιν αυστηρής αξιολόγησης της σχέσης οφέλους-κινδύνου λόγω πιθανών παρενεργειών. Επιπλέον, η υπό ιατρική παρακολούθηση φωτοθεραπεία απευαισθητοποίησης.

Επιπλέον μέτρα προστασίας

1) Επιλογή ανοιχτόχρωμων χαλαρών ενδυμάτων από φυσικές ίνες (βαμβάκι, μπαμπού, λινό) και η χρήση εφεδρικού ρουχισμού για την έγκαιρη αντικατάσταση των εφιδρωμένων ενδυμάτων.

3) Η αποφυγή της απευθείας έκθεσης κατά τις ώρες αιχμής της υπεριώδους ακτινοβολίας (10:00-16:00).

4) Η εφαρμογή αντηλιακών ευρέος φάσματος (SPF ≥30, υψηλή προστασία UVA/UVB) με τακτική ανανέωση (με αιματολογικό έλεγχο για τον κίνδυνο υποβιταμίνωσης D).

5) Η χρήση φορητών μέσων κατά της θερμικής καταπόνησης (ανεμιστήρες μπαταρίας, επιθέματα ψύξης, παγωμένα νερά), με φειδώ ωστόσο για να μην προκληθεί ξηρότητα.

Τι γίνεται με το κολύμπι;

Το θαλασσινό νερό επιδρά τόσο θετικά όσο και αρνητικά. Τα ιχνοστοιχεία μαγνήσιο, ασβέστιο και κάλιο επιδεικνύουν αντιφλεγμονώδη και αντιμικροβιακή δράση. Το μαγνήσιο ενισχύει επιπλέον την ενυδάτωση και αποκαθιστά τον εξασθενημένο δερματικό φραγμό. Αντίθετα, η υψηλή συγκέντρωση αλατιού δύναται να προκαλέσει έντονο τσούξιμο και υπερβολική ξηρότητα.

Οι χλωριωμένες πισίνες προσφέρουν ανάλογη αντιμικροβιακή δράση. Εντούτοις, η παρατεταμένη έκθεση απογυμνώνει τον δερματικό φραγμό από τα φυσικά λιπίδια, αυξάνοντας τον επιπολασμό του εκζέματος σε συχνούς κολυμβητές. Η ένταση του ερεθισμού εξαρτάται άμεσα από τη σωστή χημική ισορροπία του χλωρίου στην εκάστοτε εγκατάσταση. Καθοριστικής σημασίας κρίνεται το ντους μετά την κολύμβηση, για την απομάκρυνση των χημικών υπολειμμάτων.