Διεθνής μελέτη για τη βιοποικιλότητα των ελληνικών νησιών

Στο τελευταίο τεύχος της κορυφαίας επιστημονικής επιθεώρησης «Science» δημοσιεύτηκε η εργασία Whittaker, R.J., Fernández-Palacios, J.M., Matthews, T.J., Borregaard, M.K., & Triantis, K.A. (2017) Island Biogeography: taking the long view of natures laboratories (2017; http://science.sciencemag.org/content/357/6354/eaam8326), με τη συμμετοχή του Επικ. Καθηγητή του Τμήματος Βιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Κώστα Τριάντη (island.biogeography@gmail.com).

Από την εποχή του Κάρολου Δαρβίνου και του 'Αλφρεντ Γουάλας, θεμελιωτών της θεωρίας της εξέλιξης και του επιστημονικού κλάδου της Βιογεωγραφίας, τα νησιά θεωρούνται ως εργαστήρια της φύσης. Με βάση τα νησιωτικά συστήματα, διατυπώνονται και ελέγχονται επιστημονικές θεωρίες που αφορούν τη βιοποικιλότητα στον πλανήτη και τους μηχανισμούς που τη διαμορφώνουν. Αν και τα νησιά αντιπροσωπεύουν μόλις το 3,5% της χερσαίας έκτασης της γης, φιλοξενούν το 15 με 20% των χερσαίων ζώων και φυτών και το 27% των ανθρώπινων γλωσσών.

 

Παράλληλα, το 60% των ειδών που έχουν εξαφανιστεί από το 1500 και μετά, είναι είδη ενδημικά νησιωτικών συστημάτων.

Οι συγγραφείς παρουσιάζουν συνθετικά τα μεγάλα επιτεύγματα της Νησιωτικής Βιογεωγραφίας, του επιστημονικού κλάδου που μελετά την κατανομή και τη δυναμική των διαφόρων ειδών στα νησιωτικά περιβάλλοντα, τα τελευταία 50 χρόνια. Την περίοδο δηλαδή από τη δημοσίευση της θεμελιώδους σημασίας για την Οικολογία, τη Βιογεωγραφία και τη Βιολογία της Διατήρησης, θεωρίας της Δυναμικής Ισορροπίας της Νησιωτικής Βιογεωγραφίας από τους MacArthur και Wilson, το 1967.

 

Σε συνδυασμό με την αποδοχή της θεωρίας της μετακίνησης των τεκτονικών πλακών, την ανακάλυψη της διπλής έλικας του DNA και την αναγνώριση της διαρκούς μεταβολής των αβιοτικών χαρακτηριστικών των νησιών μας (σ.σ. τα μη ζώντα στοιχεία ενός οικοσυστήματος όπως νερό, έδαφος, κλίμα), μας έχει οδηγήσει σε ουσιαστικότερη κατανόηση των προτύπων της βιοποικιλότητας, της ειδογένεσης, της εξελικτικής διαφοροποίησης των χαρακτηριστικών των οργανισμών και της εξαφάνισης των ειδών.

Τα περισσότερα από 8.000 νησιά και νησίδες του Αιγαίου Πελάγους είναι μοναδικά παγκοσμίως ως προς το ότι η χλωρίδα και η πανίδα τους προέρχονται από τρεις διαφορετικές ηπείρους, την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Παράλληλα, το Αιγαίο είναι μοναδικό σε σχέση και με την παρουσία του σύγχρονου ανθρώπου, η οποία ξεπερνά τα 10.000 χρόνια. Η μελέτη της βιοποικιλότητας των ελληνικών νησιών, με τη σημαντική συμβολή μελών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου, προσφέρεται για τον εμπλουτισμό της νησιωτικής βιογεωγραφίας με θεωρίες και πρότυπα που αφορούν την πλειονότητα των νησιών παγκοσμίως, σε όλες τις κλίμακες του χώρου και του χρόνου.