Πολυπαραγοντική προσέγγιση της γαστρεντερίτιδας

Η οξεία γαστρεντερίτιδα χαρακτηρίζεται από τη φλεγμονή του στομάχου και του εντέρου και συνιστά σε παγκόσμιο επίπεδο κορυφαία αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας. Επιβαρύνει ιδιαίτερα παιδιά ηλικίας <5 ετών στις αναπτυσσόμενες χώρες, αλλά και ηλικιωμένους ή ανοσοκατασταλμένους ασθενείς^(2,4,5).

Στην ενότητα «Παθολογικά περιστατικά – Αντιμετώπιση» της f-anazitisi υπάρχουν διαθέσιμα όλα τα στοιχεία σχετικά με τη λοίμωξη του γαστρεντερικού συστήματος.

Αιτιολογία & μετάδοση

Η νόσος προκαλείται από ένα ευρύ φάσμα παθογόνων μικροοργανισμών. Στα ιογενή αίτια, που είναι και τα συχνότερα, κυριαρχούν ο ροταϊός (κυρίως σε βρέφη) και ο νοροϊός (σε όλες τις ηλικίες)^(4,5). Αντίστοιχα, τα συνηθέστερα βακτηριακά αίτια περιλαμβάνουν τα στελέχη Shigella, Campylobacter, E. coli, Salmonella και Vibrio^(4,5).

Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω της κοπρανο-στοματικής οδού, μετά από κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων ή νερού, καθώς και μέσω άμεσης επαφής με ασθενείς ή μολυσμένες επιφάνειες, με αποτέλεσμα τις συχνές επιδημικές εξάρσεις σε σχολεία, παιδικούς σταθμούς και ταξιδιώτες^(4,5,6).

Συμπτωματολογία & επιπλοκές

Στις περισσότερες περιπτώσεις τα συμπτώματα εμφανίζονται εντός 24 έως 72 ωρών από τη λοίμωξη και διαρκούν περίπου μία εβδομάδα. Η κλινική εικόνα περιλαμβάνει τυπικά κοιλιακό άλγος, κράμπες, ναυτία, έμετο, υδαρή ή αιματηρή διάρροια και, ορισμένες φορές, πυρετό^(5,6). Κατά την αρχική αξιολόγηση είναι κρίσιμη η αναγνώριση σημείων σοβαρότητας που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης ή νοσηλείας. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται⁽⁶⁾:

·        •  η σοβαρή αφυδάτωση (π.χ. λήθαργος, μειωμένη παραγωγή ούρων)

·        •  η ταχυκαρδία

·        •  η υπόταση

·        •  η παρουσία αίματος στα κόπρανα

·        •  ο πυρετός άνω των 38°C.

Μέτρα πρόληψης & αντιμετώπιση

Διατροφικές συστάσεις: Οι διατροφικές οδηγίες περιλαμβάνουν εύπεπτες, μικρές μερίδες τροφής (π.χ. βραστά άμυλα) με χαμηλό υπόλειμμα και καλή ενυδάτωση. Αναψυκτικά και χυμοί φρούτων με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη πρέπει να αποφεύγονται πλήρως, διότι μπορούν να επιδεινώσουν την κατάσταση προκαλώντας ωσμωτική διάρροια⁽⁶⁾. Επιπλέον, συνιστάται να αποφεύγεται η κατανάλωση λακτόζης και λιπαρών τροφών που επιβαρύνουν το γαστρεντερικό σύστημα.

Φαρμακευτική αντιμετώπιση:

·        •  Οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές είναι ιδιαίτερα συχνές στην οξεία γαστρεντερίτιδα. Πιο συγκεκριμένα, οι έμετοι συνδέονται ισχυρά με υποχλωραιμία (43,4%) και υποκαλιαιμία, ενώ η διάρροια συνδέεται πολύ συχνότερα με μεταβολική οξέωση (42,3%). Η υπονατριαιμία εμφανίζεται σε πολύ υψηλά ποσοστά (41,3%) ανεξαρτήτως του κυρίαρχου συμπτώματος. Συνεπώς είναι απαραίτητη η αναπλήρωση των ηλεκτρολυτών μέσω της χορήγησης διαλυμάτων ενυδάτωσης⁽³⁾.

·        •  Η χορήγηση προβιοτικών μειώνει στατιστικά σημαντικά τη διάρκεια της διάρροιας (περίπου κατά 1,2 ημέρες), ελαττώνει τη συχνότητα των κενώσεων και αυξάνει τα ποσοστά ταχύτερης ανάρρωσης στα παιδιά, βελτιώνοντας την εντερική χλωρίδα⁽¹⁾.

·        •  Σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό μπορούν να χορηγηθούν αντιεμετικά, όπως η ονδανσετρόνη, που βοηθούν στον έλεγχο των εμέτων. Ωστόσο, τα προκινητικά φάρμακα (όπως η μετοκλοπραμίδη και η δομπεριδόνη) δεν συνιστώνται για την οξεία γαστρεντερίτιδα⁽⁶⁾. Μεγάλη προσοχή απαιτείται και στη χορήγηση αντιδιαρροϊκών, καθώς η λοπεραμίδη ελαττώνει τον όγκο των κοπράνων, όμως αντενδείκνυται ρητά σε φλεγμονώδη/αιματηρή διάρροια και επί βακτηριακών λοιμώξεων⁽⁶⁾.

·        •  Η χορήγηση αντιβιοτικών ενδείκνυνται κυρίως για σοβαρά βακτηριακά αίτια (π.χ. σοβαρή διάρροια ταξιδιωτών, δυσεντερία), όπου προτιμώνται αντιβιοτικά όπως η αζιθρομυκίνη ή οι φθοριοκινολόνες, συνεκτιμώντας πάντα τον κίνδυνο μικροβιακής αντοχής⁽⁶⁾.

·        •  Στο ισχύον εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών παιδιών υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο έναντι του ροταϊού.

Συμπληρώματα διατροφής & φυτικά σκευάσματα: Η προληπτική ή θεραπευτική χορήγηση ψευδαργύρου αποτελεί αποδεδειγμένη παρέμβαση, ειδικά σε παιδιά, καθώς σταθεροποιεί την εντερική μεμβράνη, προάγει την αναγέννηση των κυττάρων και ρυθμίζει την ανοσολογική απόκριση, μειώνοντας δραστικά τη διάρκεια της διάρροιας⁽²⁾. Φυτικά σκευάσματα που μπορεί να αποδειχθούν βοηθητικά για τη μείωση των συμπτωμάτων της γαστρεντερίτιδας περιλαμβάνουν βότανα/αφεψήματα με:

·        •  αντιεμετική δράση (μέντα, τζίντζερ)

·        •  αντισπασμωδική δράση (χαμομήλι, δυόσμος)

·        •  αντιδιαρροϊκή δράση (τσάι του βουνού)

·        •  δρώντα κατά του νοροϊού (ρίγανη).

Πηγές

1.      1.   Chen, C, Liu, P, Xiao, L, Cao, Q, Zhou, D, Liu, X, Shen, M, et al. (2026). Probiotics for treating acute diarrhea in children: an evidence synthesis. Front Pediatr, 13:1722257. https://doi.org/10.3389/fped.2025.1722257

2.       2.   Iqbal, S, Malik, ZI, Al Dabbas, M, Akhtar, I, Hussein, A. (2025). Zinc Fortification and Supplementation to Reduce Diarrhea in Children: A Literature Review. Diseases, 13(11):380. https://doi.org/10.3390/diseases13110380

3.      3.   Khan, MA, Abidin, SZU, Iftikhar, K, Aziz, K, Zubair, M, Shoaib, Z. (2025). Electrolyte Imbalance Patterns in Patients with Vomiting & Diarrhea in the Emergency Department. JHWCR, 3(11):e678. https://doi.org/10.61919/gjzzk227

4.      4.   Seo, H, Duan, Q, Zhang, W. (2020). Vaccines against gastroenteritis, current progress and challenges. Gut Microbes, 11(6):1486-1517. https://doi.org/10.1080/19490976.2020.1770666

5.      5.  Tan, M. (2024). The Impact of Norovirus on Children and Adolescents: Implications for Ongoing Vaccine Development. Curr Pediatr Rep, 13(1):21. https://doi.org/10.1007/s40124-025-00355-9

6.      6.  Tay WL, Chien JMF, Poulose V, How CH, Ng MCW. (2025). Acute gastroenteritis in adults. Singapore Med J, 66(8):457-461. https://doi.org/10.4103/singaporemedj.smj-2022-161