Φαρμακευτικός Κόσμος, Τεύχος #138

43 ôï åðé÷åéñåßí óôï öáñìáêåßï ανδρέας καλλιβωκάς Η επικοινωνία μπορεί να οριστεί ως μια διαδικασία συναλλαγής για τη δημιουργία μηνυμάτων. Με τον όρο συναλλαγή εννοούμε ότι οι άνθρωποι που επικοινωνούν είναι υπεύθυνοι για το τι διαμείβεται μεταξύ τους. Κι αυτό είναι σημαντικό, γιατί τόσο ο πομπός, όσο και ο δέκτης, για λόγους πολλές φορές πέρα από την θέλησή τους, μπορεί τελικά να αδυνατούν να ανταλλάξουν μηνύματα. Τέλος, επιτυχής επικοινωνία υπάρχει όταν η κατάληξη της διαδικασίας συναλλαγής έχει οφέλη όχι μόνο για τους συμμετέχοντες, αλλά και για το στενότερο ή ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. H αξία της επικοινωνίας Θα ήταν κενή νοήματος οποιαδήποτε πραγμάτευση ζητημάτων επικοι- νωνιακής φύσης αν δεν τονιστεί ότι πρέπει ο καθένας να προσδιορίσει με σαφήνεια, στο μέτρο που αυτό είναι δυνατόν, την πραγματική του αξία, τη θέση του στην κοινωνία, την πνευματική του οντότητα, τις φυ- σικές του ικανότητες, με πολύ απλά λόγια τη συλλογή των αντιλήψεών του για κάθε πτυχή της ύπαρξής του, συμπεριλαμβανομένων, πλην των ανωτέρω και της σαφούς και πραγματικής θέσης του στον επαγγελμα- τικό στίβο. Ο τρόπος που επικοινωνούμε εξαρτάται κυρίως από τον τρόπο που ορίζουμε και αξιολογούμε τον εαυτό μας. Η αυτοαντίληψη και κατά συ- νέπεια ο σαφής προσδιορισμός του «εγώ» μας, βασίζεται σε μια σειρά κρίσεων που μας αφορούν, καθώς δρούμε και συμπεριφερόμαστε σε διαφορετικές περιστάσεις. Οι κρίσεις αυτές επηρεάζονται από τις αντι- δράσεις και τις απαντήσεις μας προς τους άλλους. Μέσα από τη διαδι- κασία αυτών των αυτοαξιολογήσεων, διαμορφώνουμε μια γενικότερη εικόνα για το «εγώ» μας. Παρότι η αυτοαντίληψη, ο αυτοκαθορισμός, ή ακόμη περισσότερο ο αυτοπροσδιορισμός μας έχει ήδη διαμορφωθεί κατά τη φάση της ενηλικίωσης, συνεχίζουμε πάντα να μεταλλάσουμε μέρος της αυτοαντίληψής μας ανάλογα με τους ρόλους που καλούμα- στε να παίξουμε στη δημόσια ζωή, δηλαδή μια μορφή συμπεριφοράς που χαρακτηρίζει την ύπαρξη ενός ανθρώπου σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον. Βασιζόμενοι στον τρόπο που αξιολογούμε τον εαυτό μας και τους άλ- λους, επιλέγουμε ή αναγκαζόμαστε να παίξουμε διάφορους ρόλους: από το πώς γίνονται αντιληπτοί αυτοί οι ρόλοι εξαρτάται η ενδυνάμω- ση ή η αλλαγή στην αυτοαντίληψή μας. Μέσα από εσωτερικές διαδι- κασίες διαμορφώνουμε εντυπώσεις για τον εαυτό μας κατά ένα μέρος από αυτά που παρατηρούμε. Έτσι, κοιτάζοντας τον εαυτό μας στον καθρέφτη κάνουμε κάποιες πα- ρατηρήσεις: για το βάρος μας, το ύψος μας και τα εν γένει ορατά μας σημεία. Αν αυτό που βλέπουμε μας κάνει να χαμογελάμε, τότε και τα κτών σε διάφορες βαθμίδες και αποφασίζουν τι θα μεταδοθεί ή δε θα μεταδοθεί παραπέρα, και προς τις δύο κατευθύνσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις παρατη- ρείται, σύμφωνα με τους Rosen & Tesser (1970), το φαινόμενο MUM (minimize unpleasant messa- ges – ελαχιστοποίηση δυσάρεστων μηνυμάτων). Σύμφωνα με το φαι- νόμενο αυτό, οι ενδιάμεσοι ανα- μεταδότες απαλείφουν από το μήνυμα τα στοιχεία εκείνα που οι ίδιοι πιστεύουν ότι θα δυσα- ρεστήσουν το άτομο ή την ομάδα προς την οποία αυτό απευθύνε- ται. Πρόκειται για το γνωστό φαι- νόμενο κατά το οποίο ορισμένες πληροφορίες σταματούν στον προθάλαμο των τελικών αποδε- κτών-προσώπων και δεν φτά- νουν ποτέ σε αυτούς ακέραιες. Το ίδιο όμως μπορεί να συμβεί και κατά την αντίστροφη πορεία, όταν στην ανατροφοδότηση του μηνύματος προς τον αρχικό πο- μπό κρύβονται στοιχεία και πλη- ροφορίες, για λόγους καθαρά προσωπικής εκτίμησης ή ανικα- νότητας σαφούς αντίληψης του μηνύματος. συναισθήματα μας είναι « χαμογελαστά » . Σε περίπτωση που βλέπουμε κάτι που μας ενοχλεί, προσπαθούμε να το διορθώσουμε, ώστε να φέ- ρουμε την εικόνα μας στα μέτρα που εμείς έχουμε ορίσει ως «εικό- να-χαμόγελο». Ανάλογα με το αποτέλεσμα, στήνουμε και χτίζουμε τα συναισθήματά μας για τον εαυτό μας. Το ορατό βέβαια είναι και το – θεωρητικά – πιο εύκολο μονοπάτι. Το δύ- σκολο είναι το αόρατο κομμάτι, αυτό που έχει σχέση με τη γενικότερη κουλτούρα μας, με το επίπεδο της ουσιαστικής μόρφωσής μας – όχι το επίπεδο γνώσεων. Στην περίπτωση αυτή η αυτοαξιολόγηση-αυτοκαθο- ρισμός είναι κάτι αρκετά δύσκολο, όχι όμως και ακατόρθωτο. Διεκδικώ- ντας τη μετατροπή των γνώσεων σε βαθύτερη μόρφωση, με συνέπεια τη μέσω αυτής της διαδικασίας κατανόηση του εσωτερικού μας χώρου, μπορούμε να χαρτογραφήσουμε με σαφήνεια το ποιοι είμαστε. Ο σα- φής καθορισμός και προσδιορισμός της προσωπικότητάς μας, αλλά και ο βαθμός που το επιτυγχάνουμε, είναι καθοριστικό φίλτρο για την επι- κοινωνία μας στην κοινωνία και στο χώρο που κινούμαστε. Η αξία της επικοινωνίας Η επικοινωνία θεωρείται αποτελεσματική όταν επιφέρει στη συμπε- ριφορά του δέκτη (γνώσεις, στάσεις, ενέργειες) τη μεταβολή που ο πομπός σκόπευε να επιτύχει. Αυτό δεν είναι πάντα εφικτό, γιατί στη διαδικασία της επικοινωνίας γίνονται σκόπιμες ή μη σκόπιμες διαστρε- βλώσεις στο μήνυμα μέσω του οποίου τα άτομα επικοινωνούν μεταξύ τους. Μια βασική μορφή διαστρέβλωσης του μηνύματος είναι το φιλτράρι- σμα. Αυτό δεν είναι απαραίτητα εκούσιο: κάποιες φορές, μετά από δια- δοχικές αναμεταδόσεις του μηνύματος, απαλείφονται κάποια στοιχεία του, με αποτέλεσμα αυτό να αναμεταδίδεται με μειωμένο περιεχόμενο. Υπάρχουν όμως και οι περιπτώσεις που το φιλτράρισμα ενός μηνύματος γίνεται σκόπιμα: σε κάθε χώρο υπάρχουν οι αποκαλούμενοι φύλακες των θυρών (gatekeepers), που παρεμβάλλονται μεταξύ πομπών και δε- ôï åðé÷åéñåßí óôï öáñìáêåßï 42 Σύμφωνα με τον Muchinsky (1993), στη διαδικασία της επικοινωνίας μπορούμε να διακρίνουμε:  την πηγή: μπορεί να είναι ένα άτομο, μια ομάδα ή ένας οργανισμός,  το μήνυμα και τη μορφή του: μπορεί να είναι γλωσσικό μήνυμα ή μήνυμα με σύμβολα ή εικόνες,  το κανάλι (δίαυλο): το μέσο με το οποίο μεταβιβάζεται το μήνυμα.