Φαρμακευτικός Κόσμος, Τεύχος #209

ΣΤΟΧΟΣ Η ΑΠΟΦΥΓΗ ΤΩΝ ΕΤΗΣΙΩΝ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΩΝ Ένα άλλο πεδίο έρευνας αφορά τη στροφή από τα εποχικά σε καθολικά εμβόλια, όπως στην περίπτωση του ιού της γρίπης. Η συνεχής αντιγονική εξέλιξη του ιού επιβάλλει την περιοδική αναπροσαρμογή των εμβολίων. Η σύγχρονη έρευνα αναζητά επομένως αντιγονικούς στόχους που μεταβάλλονται λιγότερο, καθώς και πολυ-αντιγονικές νανοσωματιδιακές κατασκευές. Ο στόχος είναι ένα εμβόλιο που θα προστατεύει από περισσότερα στελέχη και ενδεχομένως θα μειώνει την ανάγκη για συχνές αναπροσαρμογές. ΕΞΕΛΙΣΣΕΤΑΙ ΚΑΙ Ο ΤΡΟΠΟΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ Οι μικροβελόνες (microneedles) και τα διαδερμικά patches αποτελούν μια από τις σημαντικότερες τεχνολογίες υπό ανά- πτυξη. Οι μικροβελόνες διεισδύουν μόνο στα επιφανειακά στρώματα του δέρματος, όπου υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση ανοσολογικών κυττάρων. Θεωρητικά μπορούν να μειώσουν τον πόνο και το άγχος που συνδέεται με την ένεση, ενώ ορι- σμένες τεχνολογίες μπορούν να βελτιώσουν τη σταθερότητα του εμβολίου και να περιορίσουν τις απαιτήσεις της ψυχρής αλυσίδας συντήρησης και μεταφοράς. Μια ακόμη σημαντική κατεύθυνση είναι τα ενδορρινικά και γενικότερα βλεννογονικά εμβόλια. Τα περισσότερα σημερινά εμβόλια προκαλούν κυρίως συστηματική ανοσία. Η χορήγη- ση από τη ρινική οδό επιδιώκει να δημιουργήσει ανοσολογική απάντηση ήδη στην πύλη εισόδου του παθογόνου, συμπερι- λαμβανομένης της παραγωγής τοπικής IgA. Ωστόσο, η απο- τελεσματική πρόκληση βλεννογονικής ανοσίας στον άνθρωπο παραμένει πρόκληση. Η ΑΙ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ Ίσως η πιο βαθιά αλλαγή όμως να μην αφορά ένα συγκεκρι- μένο εμβόλιο αλλά τον τρόπο με τον οποίο ανακαλύπτουμε το επόμενο εμβόλιο με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ). Παραδοσιακά, ο σχεδιασμός ενός εμβολίου απαιτούσε με- γάλο αριθμό δοκιμών για να εντοπιστεί ποιο τμήμα ενός παθογόνου μπορεί να προκαλέσει ισχυρή και κατάλληλη ανοσολογική απάντηση. Σήμερα, αλγόριθμοι μηχανικής μά- θησης μπορούν να αναλύουν τεράστιες βάσεις δεδομένων γονιδιωμάτων και πρωτεϊνικών αλληλουχιών και να προβλέ- πουν ποια αντιγόνα ή επίτοποι έχουν τις μεγαλύτερες πιθα- νότητες να αναγνωριστούν από το ανοσοποιητικό σύστημα. Η ΑΙ μπορεί επίσης να βοηθήσει στην πρόβλεψη της τρισδιά- στατης δομής πρωτεϊνών, στην επιλογή συντηρημένων περιο- χών ενός μεταβαλλόμενου ιού, στην πρόβλεψη αλληλεπιδρά- σεων αντιγόνου-αντισώματος και στην επιλογή επιτόπων που μπορούν να αναγνωριστούν από διαφορετικούς πληθυσμούς μέσω των μορίων HLA. Οι αλγόριθμοι μπορούν επίσης να συμβάλουν και στη βελτι- στοποίηση της αλληλουχίας του mRNA εμβολίου, με στόχο καλύτερη έκφραση της επιθυμητής πρωτεΐνης και κατάλληλα χαρακτηριστικά σταθερότητας. Στο μέλλον, η ΑΙ αναμένεται να χρησιμοποιείται όχι μόνο πριν από την ανάπτυξη ενός εμβολίου αλλά σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του: από την ανάλυση της γονιδιακής εξέλιξης ενός πα- θογόνου και την πρόβλεψη νέων παραλλαγών έως την επιλογή αντιγόνων, τον σχεδιασμό της παραγωγής και την ανάλυση δε- δομένων από πραγματικές συνθήκες χρήσης. Αξίζει όμως να τονίσουμε ότι η ΑΙ δεν αποδεικνύει ότι ένα εμ- βόλιο είναι αποτελεσματικό. Παράγει υπολογιστικές προβλέ- ψεις, οι οποίες πρέπει να επιβεβαιωθούν εργαστηριακά, προ- κλινικά και τελικά σε καλά σχεδιασμένες κλινικές μελέτες. Η μεγαλύτερη αξία της βρίσκεται στην ικανότητά της να μειώνει τον χρόνο και το κόστος της αναζήτησης και να επιτρέπει στους ερευνητές να εξετάζουν πολύ περισσότερες πιθανότητες από όσες θα ήταν εφικτές μόνο με τις κλασικές μεθόδους. Συμπερασματικά, το βασικό μήνυμα είναι ότι η «νέα γενιά» εμβολίων έχει ήδη ενταχθεί στην κλινική πράξη με τα mRNA εμβόλια έναντι του SARS-CoV-2 και του RSV. Άλλες τεχνολο- γίες, όπως τα saRNA, τα προηγμένα νανοσωματίδια, τα βλεν- νογονικά εμβόλια, οι μικροβελόνες και ο υπολογιστικός σχεδι- ασμός με ΑΙ, βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης. Στο άμεσο μέλλον, όλες αυτές οι νέες τεχνολογίες θα λειτουργούν συμπληρωματικά, με τελικό στόχο εμβόλια που σχεδιάζονται ταχύτερα, που παρέχουν αποτελεσματικότητα και ευρεία προ- στασία, που είναι ευκολότερα στη χορήγηση και περισσότερο προσβάσιμα στον πληθυσμό τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. ● | Ιούλιος – Αύγουστος – Σεπτέμβριος 2026 | 23