Φαρμακευτικός Κόσμος, Τεύχος #209

Η πρόοδος των τελευταίων ετών δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη νέων εμβολίων, αλλά αλλάζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αυτά σχεδιάζονται, παράγονται, μεταφέρονται και χορηγούνται. αναπνευστικού από RSV σε ενήλικες ηλικίας 60 ετών και άνω ή όσους βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσου. Η επόμενη εξέλιξη είναι τα αυτο-ενισχυόμενα (self-amplifying) RNA (saRNA) εμβόλια. Σε αυτή την τεχνολογία, το RNA μπορεί να ενισχύσει την παραγωγή του μέσα στο κύτταρο, επιτρέπο- ντας δυνητικά ισχυρή ανοσολογική απάντηση με μικρότερη ποσότητα δραστικού υλικού. Η προσέγγιση βρίσκεται σε πιο πρώιμο στάδιο σε σχέση με τα ήδη εγκεκριμένα mRNA εμβό- λια, αλλά θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για το μέλλον. Η επιτυχία της τεχνολογίας mRNA συνδέεται στενά με τα λι- πιδικά νανοσωματίδια (LNPs). Το mRNA είναι ένα ευαίσθητο μόριο και χρειάζεται κατάλληλο σύστημα μεταφοράς ώστε να φθάσει στα κύτταρα. Τα LNPs λειτουργούν ως μικροσκοπικά «οχήματα» που προστατεύουν το RNA και διευκολύνουν την είσοδό του στα κύτταρα. Η έρευνα πλέον προσπαθεί να δη- μιουργήσει ακόμη πιο εξελιγμένα νανοσωματίδια, με καλύτε- ρη σταθερότητα, ελεγχόμενη απελευθέρωση και μεγαλύτερη δυνατότητα στόχευσης συγκεκριμένων κυττάρων του ανοσο- ποιητικού. Παράλληλα, αναπτύσσονται πρωτεϊνικά νανοσωμα- τίδια, τα οποία μπορούν να παρουσιάζουν πολλά αντίγραφα ενός αντιγόνου στην επιφάνειά τους και να ενισχύουν την ανα- γνώριση από το ανοσοποιητικό σύστημα. Η εμπειρία της πανδημίας Covid-19 επιτάχυνε ση- μαντικά την αξιοποίηση τεχνολογιών όπως το αγ- γελιαφόρο (messenger) RNA (mRNA), τα λιπιδικά νανοσωματίδια, την υπολογιστική βιολογία και την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ). Σήμερα, ορισμένες από αυτές τις τε- χνολογίες δεν αποτελούν πλέον πειραματικές προσεγγίσεις αλλά έχουν ήδη περάσει στην κλινική πράξη. ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η τεχνολογία του mRNA έναντι του ιού SARS-CoV-2. Τα εμβόλια Comirnaty της Pfizer/BioNTech και Spikevax της Moderna απέδειξαν ότι ένα μόριο mRNA μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα για να δώσει στα κύτταρα τις «οδηγίες» παραγωγής ενός αντιγόνου, χωρίς να απαιτείται η εισαγωγή ολόκληρου του παθογόνου στον οργανισμό. Η τεχνολογία αυτή έχει πλέον επεκταθεί πέρα από την Covid-19. Το mRESVIA (mRNA-1345) της Moderna, που κωδικοποιεί την προ-σύντηξης μορφή της πρωτεΐνης F του αναπνευστικού συ- γκυτιακού ιού (RSV), είναι επίσης mRNA εμβόλιο και έχει λάβει ευρωπαϊκή έγκριση για την πρόληψη της νόσου του κατώτερου Η Ε Μ Β Ο Λ Ι Α Σ Τ Ι Κ Η Κ Α Λ Υ Ψ Η Τ Ο Υ Π Λ Η Θ Υ Σ Μ Ο Υ Θάνος Δημόπουλος καθηγητής Θεραπευτικής - Ογκολογίας - Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, τ. πρύτανης ΕΚΠΑ Εμβόλια νέας γενιάς Από το mRNA και τη νανοτεχνολογία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης Οργάνωση – λειτουργία φαρμακείου 22 | Ιούλιος – Αύγουστος – Σεπτέμβριος 2026 |