Φαρμακευτικός Κόσμος, Τεύχος #208

ΤΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΕΠΑΝΥΔΑΤΩΣΗΣ: Ο ΧΡΥΣΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ Τα διαλύματα επανυδάτωσης (ORS, Oral Rehydration Salts) εί- ναι ο «χρυσός κανόνας», ειδικά σε παιδιά και ηλικιωμένους. Βασί- ζονται όχι απλώς στην αναπλήρωση υγρών, αλλά στην εκμετάλ- λευση συγκεκριμένου ενεργού μεταφορέα (SGLT1) στο επιθήλιο του λεπτού εντέρου. Ο SGLT1 βρίσκεται στη μεμβράνη του αυ- λού των εντεροκυττάρων και για να λειτουργήσει, απαιτεί την ταυτόχρονη σύνδεση δύο ιόντων νατρίου (2Na+) και ενός μορίου γλυκόζης (1Glc). Η μεταφορά αυτή είναι ηλεκτρογενής και δημι- ουργεί μια ωσμωτική κλίση που αναγκάζει το νερό να ακολουθή- σει παθητικά. Το κρίσιμο δεδομένο είναι ότι ο μηχανισμός SGLT1 δεν επηρεάζεται από την αύξηση της ενδοκυττάριας κυκλικής μονοφωσφορικής αδενοσίνης (cAMP), η οποία προκαλείται από τοξίνες (π.χ. χολέρα ή E. Coli). Έτσι, ενώ το κύτταρο «εκκρίνει» υγρά λόγω τοξίνης, μπορεί ταυτόχρονα να «απορροφά» υγρά μέσω του SGLT1. Η επιστημονική κοινότητα πέρασε από τα διαλύματα υψηλής ωσμωτικότητας στα διαλύματα μειωμένης ωσμωτικότητας (Reduced Osmolarity ORS), καθώς αποδείχθηκε ότι τα πρώτα μπορούσαν να προκαλέσουν υπερνατριαιμία ή να επιτείνουν τη διάρροια μέσω ωσμωτικής πίεσης. Ο ρόλος των συνοδών ιόντων και βάσεων Κάλιο (K+): Η διάρροια προκαλεί σημαντική απώλεια καλίου στα κόπρανα, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε υποκαλιαιμία, μυ- ϊκή αδυναμία και ειλεό. Η αναπλήρωσή του είναι ζωτική για τη διατήρηση της κυτταρικής ομοιόστασης. Κιτρικά άλατα: Αντικατέστησαν τη διττανθρακική σόδα (bicarbonate) στα σύγχρονα ORS λόγω μεγαλύτερης χημικής σταθερότητας. Τα κιτρικά μεταβολίζονται σε διττανθρακικά, διορθώνοντας τη μεταβολική οξέωση που προκύπτει από την Π αρά την κοινή της φύση, η σωστή διαχείρισή της απαιτεί βαθιά γνώση της φυσιολογίας του εντέρου και των διαθέσιμων θεραπευτικών επιλογών, ώστε να αποφευχθούν επιπλοκές όπως η αφυδάτωση. Ενώ η πρώτη γραμμή άμυνας είναι πάντα η ενυδάτωση, ορι- σμένα συμπληρώματα διατροφής μπορούν να επιταχύνουν την ανάρρωση και να αποκαταστήσουν την ισορροπία του πεπτικού συστήματος. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΔΙΑΡΡΟΙΑΣ Η φυσιολογική λειτουργία του εντέρου περιλαμβάνει την απορρόφηση περίπου 9 λίτρων υγρών ημερησίως (προσλαμ- βανόμενα και εκκρινόμενα). Η διάρροια εμφανίζεται όταν δι- αταράσσεται η ισορροπία μεταξύ απορρόφησης και έκκρισης νερού και ηλεκτρολυτών. Οι κύριοι παθοφυσιολογικοί μηχα- νισμοί είναι: • Ωσμωτική διάρροια: Παρουσία μη απορροφήσιμων ουσιών στον αυλό του εντέρου (π.χ. δυσανεξία στη λακτόζη), που «τρα- βούν» νερό προς τα έξω. • Εκκριτική διάρροια: Προκαλείται συνήθως από εντεροτοξίνες (π.χ. E. coli) που διεγείρουν την έκκριση χλωρίου και νερού. • Φλεγμονώδης διάρροια: Καταστροφή του βλεννογόνου (π.χ. από Salmonella ή Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα), που οδη- γεί σε απώλεια αίματος, βλέννας και πρωτεϊνών. • Κινητική διάρροια: Ταχεία διέλευση του περιεχομένου (π.χ. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου), μειώνοντας τον χρόνο επα- φής με τον απορροφητικό βλεννογόνο. Η προσέγγιση στο φαρμακείο είναι κυρίως συμπτωματική. Ο πρωταρχικός στόχος είναι η πρόληψη της αφυδάτωσης και η μείωση της συχνότητας των κενώσεων. Σταύρος Μπαριάμης Φαρμακοποιός – Χημικός, MPharm, MSc, PhD, stbariamis@gmail.com Η διάρροια αποτελεί ένα από τα συχνότερα συμπτώματα που καλείται να αντιμετωπίσει ο φαρμακοποιός στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και μπορεί να οφείλεται σε ιώσεις, τροφικές δηλητηριάσεις, άγχος ή λήψη αντιβιοτικών. Από την ενυδάτωση στην αποκατάσταση του εντέρου Δ Ι Ά Ρ Ρ Ο Ι Α Κ Α Ι Σ Υ Μ Π Λ Η Ρ Ώ Μ Α Τ Α Δ Ι Α Τ Ρ Ο Φ Ή Σ Διαχείριση παθήσεων στο φαρμακείο 42 | Απρίλιος-Μάιος-Ιούνιος 2026 |