Φαρμακευτικός Κόσμος, Τεύχος #158

Η ασφάλεια είναι η κρισιμότερη παράμετρος που απασχολεί καθολικά την ιατρο-φαρμακευτική αλυσίδα. Όλα τα φάρμακα έχουν τα οφέλη και τους κινδύνους τους, και γι΄αυτό καθορίζεται αυστηρά ο λόγος οφέ- λους/κινδύνου του κάθε φαρμάκου για τον ασθενή. Δυστυχώς, η φαρμακοβιομηχανία προκειμένου να αυ- ξήσει την κερδοφορία της, αντιμετωπίζει τα φάρμακα της συγκεκριμένης κατηγορίας ως απλά καταναλωτικά προϊόντα (και όχι ως αγαθά), με άμεσο επακόλουθο την έκθεση της δημόσιας υγείας σε υψηλό κίνδυνο. Η ορθή χρήση των ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ. βασίζεται συνήθως στην αυτο-διάγνωση του ασθενή, η οποία όμως ενέχει περι- θώρια πολλών λαθών. Ας εξετάσουμε, όμως, από την άποψη της ασφάλειας, κάποια από τα πιο κοινά ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ., τα οποία πιθανότατα θα καταταχθούν και στην υποκατηγορία των ΓΕ.ΔΙ.ΦΑ. Τα κυριότερα ανήκουν στα Μη Στεροειδή Αντιφλεγμονώδη Φάρμακα (Μ.Σ.Α.Φ.), όπως: η ασπιρίνη, η παρακεταμόλη, η ιβουπροφαίνη, η δικλοφαινάκη, η ινδομεθακίνη και η ναπροξένη. Καταρχήν, ως σοβαρότερες ανεπιθύμητες ενέργειες των Μ.Σ.Α.Φ. έχουν αναφερθεί οι γαστρεντερικές αιμορ- ραγίες, η καρδιαγγειακή δυσλειτουργία και οι νεφρικές διαταραχές. Επιπλέον, αλληλεπιδράσεις έχουν αναφερθεί σε συγχορήγηση των ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ. με ασπιρίνη, αλκοόλ, ορισμένα αντιυπερτασικά, αντικαταθλιπτικά και άλλα ευ- ρέως χορηγούμενα φάρμακα. Όλα τα Μ.Σ.Α.Φ. σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο θρόμ- βωσης, διότι μεταβάλλουν τη νεφρική λειτουργία μέσω αναστολής της COX-1 (ρυθμίζει τη νεφρική αιμοδυναμική και τη σπειραματική διήθηση) ή/και της COX-2 (ρυθμίζει την απέκκριση νερού και νατρίου). Χαρακτηριστικά, μπορεί από τους εκλεκτικούς COX-2 αναστολείς να απουσιάζουν μεν οι γαστρεντερικές διαταραχές, αλλά μερικοί αυξάνουν τον κίνδυνο θρόμβωσης, ο οποίος κατά κύριο λόγο προέρχεται από την αυξημένη αρτηριακή πίεση, λόγω της COX-2 αναστολής στους νεφρούς. Επιπλέον, η χρήση των Μ.Σ.Α.Φ. σε υψηλές δόσεις αυξάνει την πιθανότητα νεφροτοξικότητας. Ενδεικτικά, σε άτομα με νεφρικό stress (π.χ. λόγω αφυδάτωσης από την έντονη άσκηση σε θερμό περιβάλλον) παρατηρείται αύξηση του κινδύνου για οξεία νεφρική ανεπάρκεια, έπειτα από χορήγηση ιβουπροφαίνης. Η υπέρταση και ο χρόνιος πόνος είναι συχνά συνοδά νοσήματα τόσο στους ηλικιωμένους όσο και σε άτομα με χρόνιες παθήσεις. Ως εκ τούτου, η συγχορήγηση Μ.Σ.Α.Φ. και αντιυπερτασικών είναι ευρεία. Η δραστικότητα συγκε- κριμένων φαρμάκων που δρουν στους νεφρούς (π.χ. φουροσεμίδη) μπορεί να μειωθεί σημαντικά, με άμεσο αποτέλεσμα την αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Πέραν των συγκεκριμένων επιπτώσεων, υπάρχει πιθανότητα η αλληλεπίδραση Μ.Σ.Α.Φ. και αντιυπερτασικών να αυξήσει τον κίνδυνο οξείας νεφρικής βλάβης, δεδομένου ότι κάθε μία από αυτές τις κατηγορίες φαρμάκων επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργία των νεφρών, μέσω διαφορετικών μηχανισμών. Ενδεικτικά, τα θειαζιδικά διουρητικά (π.χ. υδροχλωρο- θειαζίδη) εμφανίζουν χαρακτηριστικές φαρμακολογικές αλληλεπιδράσεις με τα Μ.Σ.Α.Φ., όπως με την ιβου- προφαίνη, όπου σε περίπτωση συγχορήγησης παρα- τηρείται σημαντική αύξηση της συστολικής αρτηριακής πίεσης (κατά 4,2-4,7mmHg). Επιπρόσθετα, τα Μ.Σ.Α.Φ. ελαττώνουν την απόκριση σε ορισμένα διουρητικά και επιδεινώνουν τη νεφρική λειτουργία που σχετίζεται με τη χορήγηση των αναστολέων του μετατρεπτικού ενζύ- μου της αγγειοτενσίνης (α-ΜΕΑ) και των αναστολέων των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης-ΙΙ. Η ορθή χρήση των ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ. βασίζεται συνήθως στην αυτο-διάγνωση του ασθενή, η οποία όμως ενέχει περιθώρια πολλών λαθών.  45 Όλα τα ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ., όπως και τα ΓΕ.ΔΙ.ΦΑ., παρουσιάζουν μεγαλύτερους κινδύνους για συγκεκριμένες ομάδες ασθενών, που υπάγονται στις ακόλουθες παθολογικές καταστάσεις: ● Άσθμα και Χ.Α.Π. ● Αιματολογικές δια- ταραχές (ιδιαίτερα πήξης) ● Σακχαρώδης διαβήτης ● Καρδιαγγειακές παθήσεις ● Υπέρταση ● Διαταραχές ανοσοποιητικού ● Νεφρική δυσλειτουργία ή/και ανε- πάρκεια ● Ηπατική δυσλειτουργία ή/και ανεπάρκεια ● Γλαύκωμα ● Αρθρίτιδα ● Νόσος του Parkinson ● Νόσος Alzheimer ● Επιληψία ● Ψυχιατρικά προ- βλήματα ● Διαταραχές θυρεοειδούς αδένα.