Φαρμακευτικός Κόσμος, Τεύχος #141

53 Üñèñï Οι δυνάμεις που διαμόρφωσαν το χώρο του φαρμάκου την προηγούμενη περίοδο αποτελούνταν από:  τους επαγγελματίες της υγείας (φαρμακοποιούς, για- τρούς, νοσηλευτές κλπ.),  τις φαρμακευτικές επιχειρήσεις (εταιρείες με διεθνι- κή μορφή οργάνωσης και ισχυρά τμήματα έρευνας και ανάπτυξης, αλλά και εταιρείες παραγωγής γενοσήμων, τοπικής εμβέλειας ή πολυεθνικές),  τις εταιρείες που απασχολούνται στον τομέα της διακί- νησης (φαρμακαποθήκες, αλλά και φαρμακεία),  τα ασφαλιστικά ταμεία που αντιπροσώπευαν το κρά- τος, δηλαδή τους πληρωτές των υπηρεσιών και των προϊόντων υγείας,  τους καταναλωτές προϊόντων και υπηρεσιών υγείας. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ανόδου αυτής της αγοράς, ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις δυνάμεις που την αποτε- λούσαν ήταν υποτυπώδης και μπορούμε να πούμε ότι η μεταξύ τους σχέση έτεινε περισσότερο προς τη συνερ- γασία, κάτι απολύτως φυσιολογικό, αφού όλοι οι συντε- λεστές της αγοράς υγείας που αναφέραμε έδρεπαν τους καρπούς της ανάπτυξης. Η κατάσταση αυτή άλλαξε άρδην όταν η οικονομία σε πολλά από τα αναπτυγμένα κράτη πέρασε από το στά- διο της ανάπτυξης στο στάδιο της στασιμότητας ή της ύφεσης. Η νέα κατάσταση δημιούργησε νέες πιέσεις σε όλους τους εμπλεκόμενους στην αλυσίδα παραγωγής και διακίνησης προϊόντων και υπηρεσιών υγείας, και φυσικά στο φάρμακο. Πιέσεις που προέρχονταν κυρίως από:  τον περιορισμό των δαπανών υγείας στα ανεπτυγ- μένα κράτη,  τη μειωμένη επιστημονική παραγωγικότητα και το υψηλότερο κόστος Έρευνας και Ανάπτυξης,  την πίεση στα περιθώρια κέρδους όλων των εμπλεκό- μενων στην αγορά του φαρμάκου, από την παραγωγή μέχρι και την κατανάλωση. Μέσα σε αυτές τις νέες και δυσμενέστερες συνθήκες που διαμορφώθηκαν στην «αγορά», οι μέχρι χθες «αρ- μονικά» συνεργαζόμενες δυνάμεις βρέθηκαν να προ- σπαθούν να προστατέψουν το «ζωτικό» τους χώρο και να προασπίσουν τα «συμφέροντά» τους. Ο συνδυασμός του περιορισμού των δαπανών και της διάβρωσης των περιθωρίων κέρδους οδήγησε όχι απλά στην αύξηση του ανταγωνισμού, αλλά και στον «πόλεμο» ανάμεσα στις εταιρείες εκείνες που συνέθεταν τον κλάδο, καθώς και ανάμεσα σε διαφορετικούς κλάδους αυτής της αγοράς. Έτσι έχουμε πλέον, την αύξηση του ανταγωνισμού ανά- μεσα στις εταιρείες γενοσήμων και τις εταιρείες καινο- τόμων φαρμάκων, και παράλληλα την αύξηση του αντα- γωνισμού ανάμεσα στις φαρμακευτικές εταιρείες και το κανάλι διανομής που καλύπτει τη διακίνηση αυτών των προϊόντων. Αυτή η τάση δημιουργήθηκε από την ανάγκη των εταιρειών να παραμείνουν ανταγωνιστικές χωρίς να μειώσουν περαιτέρω τα δικά τους περιθώρια κέρδους, αλλά συμπιέζοντας τα περιθώρια κέρδους σε βάρος των υπόλοιπων κρίκων της αλυσίδας «παραγω- γής-διακίνησης» των φαρμακευτικών προϊόντων. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειώσουμε ότι στον ανταγωνισμό προστέθηκε ένας ακόμη κλάδος, που η οικονομική στασιμότητα και ύφεση έφερε σε δυσμενέ- στερη —σε σχέση με το παρελθόν— θέση, περιορίζοντας την ανάπτυξή του και τα περιθώρια κέρδους του. Μιλάμε φυσικά για τον κλάδο του λιανικού εμπορίου, ο οποίος κυριαρχείται παγκοσμίως από μεγάλες δυνάμεις, όπως είναι η Carrefour για την Ευρώπη και Wallmart για τις ΗΠΑ. Ο κλάδος αυτός, θέλοντας να αντιμετωπίσει τη στασιμότητα που παρατηρούνταν στις πωλήσεις του, σε πολλές «ώριμες» αγορές, θέλησε να επεκταθεί και στα προϊόντα υγείας, διεκδικώντας τη διακίνηση και πώληση των ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ., την οποία και πέτυχε σε αρκετές αγορές. Έτσι καταλήξαμε στο να διαμορφώνουν την αγορά του φαρμάκου και του φαρμακείου οι εξής συντελεστές:  Οι φαρμακευτικές εταιρείες:  Εταιρείες καινοτόμων προϊόντων  Εταιρείες γενοσήμων  Οι μεγάλες διεθνείς φαρμακαποθήκες (πολλές από τις οποίες προχώρησαν σε κάθετη ολοκλήρωση, τόσο προς την πλευρά της παραγωγής, όσο και των φαρμα- κείων)  Τα ανεξάρτητα φαρμακεία  Οι αλυσίδες φαρμακείων (πολλές από τις οποίες ανή- κουν σε διεθνείς φαρμακαποθήκες)  Οι αλυσίδες λιανικής που διακινούν φάρμακα «χαμηλής ισχύος» και προϊόντα υγιεινής (τύπου «Drug stores»). Δεν χρειάζεται να κάνει κάποιος ιδιαίτερη προσπάθεια για να καταλάβει ότι ο πιο αδύναμος κρίκος από αυτές τις δυνάμεις είναι το ανεξάρτητο φαρμακείο. Και εί- ναι ο πιο αδύναμος κρίκος όχι απλά γιατί διαθέτει τα λιγότερα κεφάλαια και όγκο πωλήσεων σε σύγκριση με αυτούς τους «κολοσσούς», αλλά κυρίως γιατί τα ανεξάρτητα φαρμακεία παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη ανομοιογένεια και κατακερματισμό, παράγοντες που έχουν σαν αποτέλεσμα την έλλειψη οργάνωσης, τη μη δυνατότητα μελέτης και επεξεργασίας των τάσεων της αγοράς και χάραξης στρατηγικής, και την απουσία ισχυ- ρής συλλογικής ηγεσίας που θα μπορούσε να χαράξει πολιτικές. Αντίθετα, οι εταιρείες που περιγράψαμε έχουν ισχυρά επιτελεία στελεχών που τους επιτρέπει να μελετούν τις τάσεις και να επεξεργάζονται στρατηγικές, ενώ το μέγε- θος τους και η οικονομική τους ισχύς φέρνει πιο κοντά την πολιτική εξουσία, την οποία μπορούν και επηρεά- ζουν αποτελεσματικά (όπως έχει φανεί μέχρι τώρα). Μέσα λοιπόν σε αυτό το νέο από πλευράς ανταγωνισμού περιβάλλον, το «story» πάνω στο οποίο στηρίχτηκαν οι οπαδοί της «απελευθέρωσης» στον κλάδο των φαρμα- κείων βασίστηκε στην πίστη τους ότι η «φιλελευθερο- ποίηση» θα αυξήσει τον ανταγωνισμό και θα επιτύχει τη μείωση ή τη διατήρηση των δημοσίων δαπανών, ενώ η πρόσβαση και η ποιότητα των υπηρεσιών των φαρμακεί- ων θα κρατηθεί τουλάχιστον σταθερή ή και θα βελτιωθεί. Οι προσπάθειες αυτές μάλιστα, άρχισαν πολύ πριν ξε- σπάσει η σημερινή κρίση, που αποτέλεσε και αφορμή για τους οπαδούς της απορρύθμισης να επιταχύνουν τις διαδικασίες των αλλαγών στον κλάδο προς τη δική τους